آن عكسهاى قضايا است . 6 - كتاب سفسطه . و آن قياسى است كه خلاف حق را مىرساند و مناظره كننده با طرف خود بمغالطه ميپردازد و آن [ از لحاظ مقصود و موضوع ] فاسد است و آن همانا نوشته شده است تا قياس مغالطى بدان شناخته شود و از آن پرهيز گردد . 7 - كتاب خطابه ، و آن قياسى است كه براى برانگيختن جمهور عامه و واداشتن ايشان بمنظورى كه دارند به كار ميرود و در اين كتاب گفتارهائى كه بايد در اين قياس مورد استفاده قرار گيرد ياد شده است . 8 - كتاب شعر ، و آن قياسى است كه بخصوص افادهء تمثيل و تشبيه مىكند و براى روى آوردن به چيزى يا نفرت از آن به كار ميرود و در اين كتاب قضاياى خيال خيال‌انگيزى را كه بايد به كار برند ياد كرده‌اند . اينهاست كتب هشتگانهء منطق در نزد متقدمان . اما حكماى يونان پس از آنكه صناعت را تهذيب كردند و ابواب آن مرتب گرديد معتقد شدند كه ناگزير بايد دربارهء كليات خمس كه افادهء تصور مىكند سخن رانند [ تصورى كه با ماهيت‌هاى خارج يا با اجزا و يا با عوارض آنها مطابق است و آنها عبارتند از : جنس و فصل و نوع و خاصه و عرض عام ] [ 1 ] از اين رو در آن به استدراك مقاله‌اى پرداختند كه بطور مقدمه در آغاز فن بدان اختصاص يافته است و در نتيجه اين فن داراى 9 كتاب شده است و كليهء كتب مزبور در ميان ملت اسلام ترجمه شده است و فلاسفهء اسلام بشرح و تلخيص آنها پرداخته‌اند چنان كه فارابى و ابن سينا و آنگاه ابن رشد از فلاسفهء اندلس بدين منظور همت گماشته‌اند . و ابن سينا كتاب شفا را تأليف كرده و در آن بطور جامع علوم هفتگانهء فلسفه را گرد آورده است آنگاه متأخران پديد آمدند و اصطلاح منطق را تغيير دادند و به مبحث كليات خمس ثمرهء آن را ملحق كردند كه عبارت از بحث دربارهء حدود و رسم‌هاست و اين مسائل را از كتاب برهان بدين

--> [ 1 - ) ] چاپ پاريس و نسخهء خطى « ينى جامع » .